|
โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูประชากรสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ในพื้นที่มรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ 1. หลักการและเหตุผล อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกในประเทศไทย โดยได้รับการประกาศพระราชกฤษฎีกาประกาศจัดตั้ง เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2505 ครอบคลุมพื้นที่ 2,168 ตร.กม. เป็นพื้นที่อนุรักษ์ที่มีความหมายต่อประเทศไทยและประชาชนชาวไทยหลากหลายประการ ที่สำคัญที่สุดคือเป็นแหล่งอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ โดยเฉพาะพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ในระดับโลก และด้วยคุณสมบัติข้อนี้ทำให้เมื่อปี พ.ศ. 2548 องค์การยูเนสโก ได้ขึ้นบัญชีกลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ เป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ มีเนื้อที่รวมกันประมาณ 6,155 ตร.กม ซึ่งการได้รับสถานภาพมรดกโลกนี้ เป็นที่ภาคภูมิใจแก่ประชาชนชาวไทยโดยทั่วไป แต่เนื่องจากพื้นที่มรดกโลกผืนนี้ ตั้งอยู่ท่ามกลางการพัฒนาของชุมชนเมือง และมีเส้นทางคมนาคมหลายเส้นทางทั้งในและรอบพื้นที่ ประกอบกับพื้นที่อยู่ใกล้ชายแดนประเทศไทยและกัมพูชา ซึ่งเป็นเส้นทางที่มีประวัติการลักลอบขนส่งและค้าสิ่งผิดกฎหมายอย่างต่อเนื่อง ทำให้พื้นที่มรดกโลกนี้ ประสบกับปัจจัยคุกคามหลากหลายประการมาอย่างต่อเนื่องและยาวนาน (แผนที่ประกอบที่ 1) ที่สำคัญคือการลักลอบล่าสัตว์ ลักลอบตัดไม้กฤษณา ลักลอบตัดไม้พยูง ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่และเรื้อรังยาวนาน ผลกระทบจากปัจจัยคุกคามที่มีต่อทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่าในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และผืนป่ามรดกโลกแห่งนี้ ได้เริ่มส่งผลกระทบชัดเจนขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ.2546 ได้มีรายงานเป็นทางการโดยสมาคมอนุรักษ์ป่า WCS ประเทศไทย ที่ตั้งกล้องดักถ่ายภาพและสนับสนุนการทำงานของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ในขณะนั้น ว่าได้ภาพเสือโคร่ง 2 ภาพ จากเสือโคร่งเพียง 1 ตัว บริเวณหน่วยพิทักษ์อุทยานคลองอีเฒ่า และหลังจากปีนั้น มีการตั้งกล้องดักถ่ายภาพอย่างต่อเนื่อง แต่ไม่ได้ภาพเสือโคร่งในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่อีกเลย ในขณะที่อุทยานแห่งชาติทับลาน ข้อมูลเสือโคร่งล่าสุดในปี พ.ศ.2559 นี้ จากข้อมูลตั้งกล้องดักถ่ายภาพ ยังคงพบเสือโคร่งจำนวน 11 ตัว และได้ภาพลูกเสืออีก 4 ตัว ที่เป็นหลักฐานแสดงถึงการคงอยู่และขยายพันธุ์ของเสือโคร่งในพื้นที่มรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ทำให้เกิดคำถามซึ่งเป็นความหวังและความท้าทายของนักจัดการและนักอนุรักษ์เพื่อการฟื้นฟูประชากรสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์คือ เสือโคร่ง กวางป่า กระทิง และสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ชนิดอื่นๆ
แผนที่ประกอบ 1 แสดงพื้นที่มรดกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ที่มีสภาพเหมือนเกาะป่า ล้อมรอบด้วยการพัฒนา เสือโคร่งเป็นสัตว์ผู้ล่าขนาดใหญ่ที่มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศป่าไม้ของไทย และเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศและความสำเร็จของการคุ้มครองพื้นที่เป็นอย่างดี สถานภาพของเสือโคร่งในระดับโลกถูกจัดให้อยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์ (Endanger species) เนื่องจากในศตวรรษที่ผ่านมาพื้นที่ถิ่นอาศัยของเสือโคร่งลดลงกว่า 90% และ ประชากรทั่วโลกลดลงจากประมาณ 100,000 ตัว เหลือเพียงประมาณ 3,500 ตัว ส่วนในประเทศไทยมีประชากรเสือโคร่งเหลืออยู่เพียง 200 ตัว โดยมีประชากรกว่าครึ่งหนึ่งอยู่ที่พื้นที่ผืนป่าตะวันตก ส่วนประชากรที่เหลือกระจัดกระจายอยู่ตามผืนป่าอื่นๆที่ยังมีสภาพป่าผืนใหญ่ในประเทศไทย ปัญหาที่ทำให้เสือโคร่งทั่วโลกตกอยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์ในประเทศไทยไม่ได้แตกต่างจากปัญหาที่เกิดขึ้นในระดับโลก คือ การสูญเสียถิ่นอาศัยจากการทำลายป่าไม้เพื่อการพัฒนาต่างๆ การล่าสัตว์ป่าที่เป็นเหยื่อของเสือโคร่งคือพวกสัตว์กีบขนาดใหญ่จนอยู่ในภาวะถูกคุกคามใกล้สูญพันธุ์ และการล่าเสือโคร่งโดยตรงเพื่อเอาหนังและชิ้นส่วนต่างๆของเสือโคร่งไปขายสนองความต้องการทั้งในประเทศและต่างประเทศ จึงเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วงว่า ถ้าปล่อยให้เหตุการณ์เช่นนี้ดำเนินการต่อไป เสื่อโคร่งในประเทศไทยรวมทั้งสัตว์ป่าอื่นอาจสูญพันธุ์ได้ จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ประชาชนชาวไทยและชาวโลกจะได้ช่วยกันอนุรักษ์คุ้มครองและฟื้นฟูให้เสือโคร่งได้มีประชากรเพิ่มขึ้นอย่างธรรมชาติในพื้นที่ มรดกโลกแห่งนี้ 2. วัตถุประสงค์และเป้าหมาย โครงการมีวัตถุประสงค์และเป้าหมายที่สำคัญดังนี้.- 2.1 เพื่อการอนุรักษ์ คุ้มครอง และฟื้นฟู ให้ประชากรเสือโคร่งและสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ในพื้นที่ มรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ยังคงมีอยู่ตามธรรมชาติ และเพิ่มจำนวนประชากรสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ในปัจจุบัน ให้สูงขึ้นอีก 50 % ในปี 2570 2.2 เพื่อก่อให้เกิดความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษา องค์กรภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง นักวิชาการ นักอนุรักษ์ และผู้ทรงคุณวุฒิ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในการที่จะทำการศึกษาวิจัย ให้เกิดผลในการปฏิบัติที่จะนำไปสู่การอนุรักษ์ คุ้มครองและฟื้นฟูประชากรเสือโคร่งรวมทั้งสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ในพื้นที่มรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ อย่างเป็นรูปธรรม 3. แนวทางดำเนินงาน จัดให้มีเจ้าหน้าที่ผู้ประสานงานขององค์กรที่ร่วมโครงการที่เป็นผู้มีความรู้และประสบการณ์ด้านอนุรักษ์ป่าไม้และสัตว์ป่าตามหลักวิชาการและมีความสามารถในการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ ที่เกี่ยวข้องได้อย่างมีประสิทธิภาพ ประจำอยู่ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และอุทยานแห่งชาติทับลาน เพื่อประสานกับหน่วยอุทยานแห่งชาติ และองค์กรเครือข่ายอนุรักษ์ที่สนับสนุนงานอนุรักษ์ผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ อย่างใกล้ชิด 4. หน่วยรับผิดชอบโครงการ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช / และมูลนิธิพิทักษ์อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ทำบันทึกความเข้าใจร่วมกัน ( MOU ) ว่าจะดำเนินการตามโครงการ ให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ 5. หน่วยร่วมโครงการ ( ในประเทศไทยและต่างประเทศ ) 5.1 สถาบันการศึกษาที่เกี่ยวข้องกับภาควิชาป่าไม้ และสัตว์ป่า 5.2 องค์กรเอกชนด้านการอนุรักษ์ป่าไม้ และสัตว์ป่า 5.3 หน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่สนใจเข้าร่วมสนับสนุน
6. แผนดำเนินงานโครงการ ประกอบด้วยแผนงานหลัก 4 แผน คือ 6.1 แผนการเสริมสร้างความเข้มแข็งการลาดตระเวนให้ครอบคลุมพื้นที่โดยใช้ระบบลาดตระเวนเชิงคุณภาพ ( Smart Patrol) ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ทับลาน และปางสีดา 6.2 แผนการตรวจติดตามความเคลื่อนไหวของพรานล่าสัตว์ป่าและกลุ่มบุคคลตัดไม้พยุง ไม้กฤษณา อย่างเป็นระบบ ลดปัจจัยคุกคามทั้งการล่าสัตว์ และตัดไม้ในผืนป่ามรดกโลก-ดงพญาเย็นเขาใหญ่ อย่างจริงจังโดยติดตั้งระบบ Network centric anti-Poaching system ( NCAP ) 6.3 แผนการสนับสนุนการจัดตั้งสถานีวิจัยสัตว์ป่า-ดงพญาเย็นเขาใหญ่ เพื่อพัฒนาระบบติดตามตรวจวัดประชากรเสือโคร่งและเหยื่อ รวมทั้งสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์อื่นๆ ศึกษาวิจัยและรวบรวมข้อมูลสัตว์ป่าในพื้นที่ด้วย 6.4 แผนการฝึกอบรมเจ้าหน้าที่อนุรักษ์และอาสาสมัคร เพื่อส่งเสริมให้เกิด ระบบอาสาสมัครอนุรักษ์ป่า ในผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ พร้อมทั้งดำเนินการส่งเสริม เผยแพร่ความรู้แก่ประชาชนรอบพื้นที่ และเฝ้าตรวจวัดประชากรสัตว์ป่าไว้เป็นข้อมูลด้วย 6.5 แผนการจัดตั้งกองทุนเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ในพื้นที่มรดกโลกดงพญาเย็น- เขาใหญ่ อย่างยั่งยืน 7. ห้วงเวลาดำเนินการ เป็นโครงการต่อเนื่องระยะแรก 5 ปี และขยายเวลาต่อได้ตามความเหมาะสมเริ่มตั้งแต่ เมื่อลงนามใน MOU แล้ว 8. แผนงาน-งบประมาณ ให้หน่วยรับผิดชอบโครงการนำแผนดำเนินงานในข้อ 6มาจัดทำแผนแม่บท ห้วงละ 5 ปี ว่าจะดำเนินการในเรื่องใดบ้าง และใช้งบประมาณเท่าใด พร้อมทั้งจัดสรรงบประมาณของหน่วยสนับสนุนตามความเหมาะสมส่วนหนึ่ง และอีกส่วนหนึ่งให้ขอรับการสนับสนุนจากหน่วยงาน /องค์กร ภาครัฐและเอกชนที่เข้าร่วมโครงการได้ตามที่เห็นสมควร 9. การประชาสัมพันธ์ ให้ดำเนินการประชาสัมพันธ์ โครงการได้ในสื่อทุกประเภท เพื่อให้เกิดความร่วมมือในการอนุรักษ์ คุ้มครองและฟื้นฟูประชากรเสือโคร่ง และสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ตามวัตถุประสงค์ของโครงการทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ 10. ผลที่คาดว่าจะได้รับจากการดำเนินโครงการที่สำคัญมีดังนี้.- 10.1 ผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น เขาใหญ่ มีระบบลาดตระเวนป้องกันรักษาป่าไม้ และสัตว์ป่าที่เข้มแข็งได้มาตรฐานสากล โปร่งใส ตรวจสอบได้ 10.2 สัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ โดยเฉพาะเสือโคร่ง กวางป่า กระทิง ได้รับการฟื้นฟูจำนวนประชากรจนกระทั่งมีความหนาแน่น และการกระจายเพิ่มมากขึ้น ในพื้นที่มรดกโลก ดงพญาเย็น-เขาใหญ่ 10.3 เสือโคร่งกระจายตัวข้ามแนวเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน เข้ามาใช้ประโยชน์ในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ผ่านแนวเชื่อมต่อป่า ( Corridor ) ที่เชื่อมสองผืนป่าตามแนวถนนหลวงสาย 304 10.4 ผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ รอดพ้นจากการถูกขึ้นบัญชีเป็นมรดกโลกในภาวะอันตราย และมีคุณภาพการจัดการที่มั่นคงเข้มแข็งอย่างแท้จริง 10.5 การดำเนินงานของการจัดการผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ เป็นแบบอย่างที่สามารถใช้เป็นที่ฝึกนิสิตนักศึกษาการจัดการอุทยานแห่งชาติและการอนุรักษ์สัตว์ป่า เพื่อเป็นกำลังสำรองที่เข้มแข็งพร้อมที่จะเข้ามาช่วยดำเนินการจัดการอนุรักษ์ให้กับประเทศในอนาคต 10.6 มีระบบการติดตามสถานภาพประชากรเสือโคร่งและเหยื่อในผื่นป่ามรดกโลกดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ที่มีประสิทธิภาพและเป็นมาตรฐานสากล 10.7 มีข้อมูลเชิงวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับนิเวศวิทยาและสถานภาพของเสือโคร่งและสัตว์ป่าในพื้นที่ที่เชื่อถือได้และเป็นประโยชน์ต่อการนำมาใช้เป็นแนวทางในการจัดพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ 10.8 เกิดระบบอาสาสมัครอนุรักษ์สัตว์ป่า ที่มีความสามารถช่วยงานผืนป่ามรดกโลกดงพญาเย็น เขาใหญ่ ได้อย่างจริงจัง ทั้งในเรื่องการเก็บข้อมูลสัตว์ป่า และการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ 10.9 นักท่องเที่ยว กระจายตัวเข้าท่องเที่ยวเพื่อเยี่ยมชมสัตว์ป่า ในอุทยานแห่งชาติทับลาน และอุทยานแห่งชาติปางสีดามากขึ้น เป็นการแบ่งเบาปริมาณนักท่องเที่ยวจากอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
------------------------- |
|
.
|